อันตรายจากการทำงานในที่อับอากาศ คือ โอกาสที่จะขาดอากาศหายใจ

พื้นที่อับอากาศ (Confined Space) หมายถึง พื้นที่ที่มีทางเข้าและออกอย่างจำกัด ซึ่งมีการระบายอากาศไม่เพียงพอ ที่จะทำให้อากาศภายในที่นั้น ๆ อยู่ในสภาพที่ปลอดภัย โดยอาจเป็นที่สะสมของสารเคมีที่เป็นพิษ สารไวไฟ รวมทั้ง มีออกซิเจนไม่เพียงพอสำหรับการหายใจ เช่น ถังน้ำมัน ถังหมัก ท่อ ถัง ถ้ำ บ่อ อุโมงค์ เตา ห้องใต้ดิน ภาชนะ หรือสถานที่อื่น ๆ ที่มีลักษณะคล้ายกัน

อันตรายจากการทำงานในสถานที่อับอากาศที่จะทำให้ลูกจ้างนั้นเกิดการขาดอากาศหายใจ หรือ สูดดมสารพิษ สารเคมีไวไฟ

 

inspection confine space

 

การพิจารณาว่า พื้นที่ใดจัดเป็นพื้นที่อับอากาศ มีปัจจัยในการพิจารณาดังนี้

  1. พื้นที่ซึ่งมีขนาดเล็ก แก๊สหรือไอที่เกิดขึ้นในบริเวณนั้น ไม่สามารถระบายออกไปได้ ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของผู้ที่จำเป็นต้องทำงานในบริเวณนั้น โดยอาจสูดดมเอาแก๊สพิษเข้าไปในร่างกาย หรือมีออกซิเจนไม่เพียงพอต่อการหายใจ รวมถึง อาจมีแก๊สที่สามารถติดไฟได้ในบริเวณนั้น
  2. มีโอกาศที่จะทำให้อากาศหมดไปจนต่ำกว่า 19.5%
  3. ทางเข้า-ออกจำกัด อยู่ไกลจากจุดปฏิบัติงาน มีขนาดเล็ก หรือมีจำนวนจำกัด

อันตรายจากการปฏิบัติงานในพื้นที่อับอากาศ อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพของพนักงานและความเสียหายอย่างอื่น เช่น ทรัพย์สินหรืออาจถึงชีวิต ซึ่งสรุปได้ดังนี้

  • การขาดออกซิเจน
  • เกิดไฟไหม้ เนื่องจากการระเบิดของแก๊สที่ติดไฟได้ (Combustible Gas) ได้แก่ แก๊สในตระกูลมีเธนและแก๊สอื่นๆ
  • อันตรายจากการสูดดมแก๊สพิษอื่น ๆ เช่น
  1. คาร์บอนมอนนอกไซด์ (Carbon monoxide) เป็นแก๊สไม่มีสี ไม่มีกลิ่น หากมีปริมาณมากจะเป็นพิษ เกิดจากการเผาไหม้ไม่สมบูรณ์ของเครื่องยนต์ เหตุนี้แก๊สคาร์บอนมอนนอกไซด์จึงมีปริมาณมากในบริเวณที่มีการจราจรหนาแน่น นอกจากนี้ ยังมาจากอีกหลายแหล่งกำเนิด เช่น กระบวนการผลิตในโรงงานอุตสาหกรรม การเผาไหม้ของเชื้อเพลิงในเครื่องยนต์อื่นๆ หรือเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ เช่น ไฟไหม้ป่า เป็นต้น

แก๊สชนิดนี้ เมื่อเข้าสู่ร่างกายแล้ว จะแทรกซึมเข้าไปกับระบบไหลเวียนของเลือด ทำให้การทำงานของต่อมและเนื้อเยื่อต่างๆ ในร่างกาย มีประสิทธิภาพในการแลกเปลี่ยนออกซิเจนลดลง สำหรับคนที่เป็นโรคหัวใจ เมื่อสัมผัสคาร์บอน-มอนนอกไซด์เข้าไป มักจะเกิดผลรุนแรง

ส่วนคนปกติทั่วไป จะเกิดผลต่างกันขึ้นอยู่กับสุขภาพของแต่ละบุคคลได้แก่ ความสามารถในการมองเห็นความสามารถในการทำงานลดลง ทำให้เฉื่อยชา ไม่กระฉับกระเฉง การเรียนรู้ลดลง หรืออาจไม่สามารถทำงานสลับซับซ้อนได้

2. ไฮโดรเจนซัลไฟด์ (Hydrogen sulphide) ไม่มีสี แต่มีกลิ่นเหมือนไข่เน่า ละลายได้ในน้ำ แก๊สโซลีน แอลกอฮอล์ เกิดจากการทำปฏิกิริยาของซัลไฟด์ของเหล็กกับกรดซัลฟูริคหรือกรดไฮโดรคลอริค หรือเกิดจากการเน่าเปื่อยของสารอินทรีย์ที่มีซัลเฟอร์ เป็นองค์ประกอบผลผลิตจากอุตสาหกรรมอื่น ๆ เช่น ปิโตรเลียม ยางสังเคราะห์  โรงงานน้ำตาล เป็นต้น

เนื่องจากไฮโดรเจนซัลไฟด์เป็นแก๊สติดไฟได้ เมื่อติดไฟแล้วจะให้เปลวไฟสีน้ำเงินและเกิดแก๊สซัลเฟอร์ไดออกไซด์ออกมา การสัมผัสไฮโดรเจน-ซัลไฟด์เพียงเล็กน้อย ทำให้เกิดการระคายเคืองต่อดวงตาและปอด หากสูดดมเข้าไปมาก ๆ อาจจะมีผลทำให้เสียชีวิตได้

3.  ไนโตรเจนไดออกไซด์ (Nitrogen dioxide) เป็นแก๊สสีน้ำตาลอ่อน อาจเป็นส่วนประกอบสำคัญ อย่างหนึ่งของหมอกที่ปกคลุมอยู่ตามเมืองทั่วไป ไนโตรเจนไดออกไซด์เกิดจากกระบวนการเผาไหม้ไม่สมบูรณ์ หากสูดดมเข้าไป จะทำให้ปอดระคายเคือง และภูมิต้านทานการติดเชื้อของระบบหายใจลดลงเช่น ไข้หวัดใหญ่ การสัมผัสสารในระยะสั้นๆ ยังปรากฏผลไม่แน่ชัด แต่หากสัมผัสบ่อยครั้งอาจจะเกิดผลเฉียบพลันได้

  • ประสิทธิภาพของการมองเห็นลดลง เนื่องจากแสงสว่างไม่เพียงพอหรือฝุ่นละออง
  • เสียงดัง (เสียงก้อง)
  • อุณหภูมิสูง
  • การออกจากพื้นที่เมื่อเกิดกรณีฉุกเฉินมีอุปสรรคและยากลำบาก

 

inspection safety gas

 

การตรวจวัดความปลอดภัยในพื้นที่อับอากาศ

ด้วยปัจจัยอันตรายจากการทำงานในพื้นที่อับอากาศส่วนใหญ่ เกี่ยวข้องกับปริมาณอากาศหรือแก๊สในบริเวณนั้น ๆ ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อผู้ปฏิบัติงาน นอกเหนือจากการจัดการความปลอดภัยด้านอื่น ๆ แล้ว การตรวจสอบสภาพอากาศในพื้นที่อับอากาศ ถือว่าเป็นสิ่งสำคัญที่สุด การตรวจวัดความปลอดภัยในที่นี้ จึงเน้นที่การตรวจสอบสภาพอากาศในพื้นที่อับอากาศ

วิธีการตรวจวัดสภาพอากาศ มีดังนี้

  1. กำหนดตำแหน่งตรวจวัดให้ครอบคลุมพื้นที่ปฏิบัติงาน
  2. ใช้เครื่องมือตรวจสอบปริมาณแก๊สไปตรวจวัดตามจุดที่กำหนด
  3. บันทึกข้อมูลที่ตรวจวัดได้นำมาวิเคราะห์ และเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐาน

ชนิดของแก๊สที่ตรวจวัด โดยทั่วไป ชนิดของแก๊สจะขึ้นอยู่กับพื้นที่อับอากาศที่ปฏิบัติงานนั้น ๆ ซึ่งแต่ละแห่ง จะแตกต่างกันออกไป แต่แก๊สที่ตรวจสอบจะมีอย่างน้อย 4 ชนิด ดังนี้

  1. แก๊สออกซิเจน (O2) หน่วยเป็นเปอร์เซ็นต์ ปริมาตร/ปริมาตร
  2. แก๊สไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H2S) หน่วยเป็น ppm. (Part per million)
  3. แก๊สคาร์บอนมอนนอกไซด์ (CO) หน่วยเป็น ppm. (Part per million)
  4. แก๊สติดไฟได้ (Combustible gas) หน่วยเป็น % LEL

การปฏิบัติงานในสถานที่อับอากาศด้วยความปลอดภัย

 

area confined space

 

ก่อนเข้าทำงานในสถานที่อับอากาศ

  1. ตรวจสอบปริมาณออกซิเจน สารเคมีและแก๊สอื่นๆ เพื่อให้แน่ใจว่า จะไม่มีการขาดออกซิเจน การระเบิดหรือการเป็นพิษเกิดขึ้น
  2.  จัดให้มีใบอนุญาตทำงานในพื้นที่อับอากาศ
  3. หากพบว่าสถานที่อับอากาศนั้น ไม่อยู่ในสภาพที่ปลอดภัย จะต้องทำการระบายอากาศ จนกว่าจะอยู่ในสภาพที่ปลอดภัย
  4. ผู้ปฏิบัติงานต้องทำความคุ้นเคยกับพื้นที่ทำงานนั้นเป็นอย่างดี รู้วิธีการออกจากสถานที่นั้นได้อย่างรวดเร็วเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน
  5. การวางแผนการทำงาน แบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบให้ผู้ปฏิบัติงานทุกคนเข้าใจรวมทั้ง จัดอบรมด้านความปลอดภัยอยู่เสมอ

ขณะทำงานในสถานที่อับอากาศ

  • ตรวจสภาพอากาศเป็นระยะและอาจต้องมีการระบายอากาศตลอดเวลาถ้าจำเป็น
  • ผู้ปฏิบัติงานต้องรู้สภาพอากาศขณะทำงานตลอดเวลา
  • จัดให้มีผู้ช่วยซึ่งผ่านการอบรมการช่วยเหลือผู้ประสบภัย เฝ้าอยู่ปากทางเข้าออกตลอดเวลาทำงาน และสามารถติดต่อสื่อสารกับผู้ปฏิบัติงานข้างในได้ตลอดเวลา
  • ห้ามผู้ไม่มีหน้าที่เกี่ยวข้องเข้าไปในสถานที่อับอากาศ
  • ห้ามสูบบุหรี่
  • จะต้องติดป้ายแจ้งข้อความเตือน “บริเวณอันตรายห้ามเข้าโดยไม่ได้รับอนุญาต” พร้อมจัดทำระบบ Lock Out/Tag Out ที่เครื่องจักรกล ระบบไฟฟ้า ฯลฯ เพื่อป้องกันบุคคลอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องกับการทำงานเข้ามารบกวนหรือเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขภายในพื้นที่อับอากาศ
  • หากจำเป็นต้องพ่นสีหรือมีน้ำมันชนิดระเหย หรือต้องทำให้เกิดความร้อนหรือประกายไฟ ต้องมีมาตรการป้องกันที่เหมาะสม
  • ผู้ปฏิบัติงานต้องสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคลตามสภาพของงาน และต้องมีเครื่องดับเพลิงประจำอยู่ในบริเวณที่มีการปฏิบัติงาน
  • ปฏิบัติงานถูกต้องตามขั้นตอนการปฏิบัติ (ถ้ามี)
  • ในกรณีฉุกเฉิน ถ้ามีผู้ปฏิบัติงานคนใดคนหนึ่งเกิดบาดเจ็บหรือเป็นอันตรายในพื้นที่อับอากาศ ห้ามผู้ปฏิบัติงานคนอื่นเข้าไปช่วยเหลือหากไม่ได้รับการฝึกฝนมาหรือไม่มีอุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสม เนื่องจากอาจเป็นอันตรายได้

 

SCBA

 

ดังนั้นนายจ้างควรจัดให้ลูกจ้างได้รับการฝึกอบรมที่อับอากาศเพื่อให้พนักงานนั้นมีความเข้าใจในการทำงานได้อย่างปลอดภัยรวมถึงมีทักษะในการใช่อุปกรณ์ตอบโต้เหตุฉุกเฉินในงานอับอากาศ